Erfenissen en schenkingen zijn bepalend voor het financiële welzijn van huishoudens in Europa. Inkomen heeft beduidend minder effect. Dat blijkt uit wetenschappelijk onderzoek in 11 Europese landen, waaronder Nederland, dat medio november gepubliceerd is. Het onderzoeksteam baseerde zich op ruim 62.000 kapitaalgegevens van Europese huishoudens.

Hoofdonderzoeker Philip Korom van het Max-Planck-Gesellschaft concludeert dat huishoudens die erfenissen en/of giften ontvingen ‘aanzienlijk’ meer kapitaal hebben dan huishoudens die dat (nog) niet kregen. Het Max-Planck-Gesellschaft is een Duitse onafhankelijke organisatie voor wetenschappelijk onderzoek. Korom baseerde zich op data van de Household Finance and Consumption Survey (HFCS) uit 2013. HFCS is een initiatief van de Europese Centrale Bank.

Familievermogen bepalender dan inkomen

Het gemiddelde verschil in Europa tussen ‘wel of niet ontvangen’ is € 112.000. Huishoudens met een topvermogen (de bovenste 10%) namen dankzij erfenissen en/of schenkingen zelfs € 517.000 afstand van huishoudens die (nog) niets ontvingen. “Als we kijken naar huishoudens in de absolute top, lopen de verschillen zelfs op tot boven de € 1 miljoen”, schrijft Korom. 

In 2013 telden huishoudens in de EU gemiddeld 1,6 kinderen. Vermenigvuldigen we € 112.000 met 1,6, en delen we dat door twee (erfenis van de man én de vrouw), dan geeft dat de indicatie dat er bij een gemiddelde Europese erfenis circa € 90.000 te verdelen is. Nemen we voor de absolute top € 1 miljoen als uitgangspunt, dan is er gemiddeld €800.000 te verdelen. Korom bekritiseert wel de dataset van de HFCS, omdat (multi)miljonairs vaak zouden weigeren om aan enquêtes deel te nemen.

De hoogte van onze inkomens blijkt in veel mindere mate onze vermogenspositie bepalen. Een stijging van 1% van het inkomen leidt bij Europese huishoudens gemiddeld tot een vermogensgroei van tussen de 0,1% en 0,6%. Erfenissen en schenkingen kunnen de vermogenspositie van Europese huishoudens daarentegen tot wel 27% verhogen.

Welvaartstaat versus ouderlijk huis 

Het erven van vastgoed is vooral een Zuid-Europees fenomeen, zo blijkt. Korom merkt op dat in landen met sociale welvaart, zoals Nederland, Duitsland, België, Oostenrijk en Luxemburg, er minder huishoudens een ouderlijk huis erven. Het is vooral voorbehouden aan huishoudens met een bovengemiddeld vermogen. Groepen met een laag of gemiddeld vermogen houden vaker een huurwoning aan. 

In Zuid-Europese landen vormt het erven van vastgoed bij alle vermogensklassen een flinke opsteker voor het financiële welzijn. Het patroon dat families generatie op generatie het huis van hun ouders overnemen, is er meer wijdverbreid.

Vermogenskloof

Korom wijst erop dat particulier vermogen wereldwijd belangrijker geworden is voor wetenschappers. Vooral dankzij recent onderzoek van de Franse econoom Thomas Piketty blijkt namelijk dat in deze eeuw het gat tussen arm en rijk groter en groter aan het worden is. Erfenissen en schenkingen versterken die trend alleen maar.

Het verschil tussen arm en rijk is net zo aanzienlijk als in de jaren ‘20 van de vorige eeuw. Als we bijvoorbeeld in de VS kijken naar het totale particuliere vermogen, dan hebben de topvermogenden weer net zo'n groot aandeel in handen als vlak vóór de Amerikaanse Grote Depressie van 1929. Die depressie geldt als de grootste economische crisis van de twintigste eeuw,

Erfenissen versterken vermogenskloof

Onderzoek van Piketty in 2015 toont aan dat in de meeste landen 50% tot 60% van het kapitaal van particulieren van erfenissen en schenkingen komt. In de jaren ‘70 was dit nog 45 procent en hij voorspelt dat dit percentage naar de 80 à 90 procent stijgt en dan stabiliseert. In Zweden zijn erfenissen en giften over meerdere generaties al de overgrote bepalende drijfkracht (liefst 75%) achter het huishoudelijk vermogen, zo toonden Zweedse onderzoekers ook vorig jaar aan. En Britse onderzoekers constateerden in 2015 dat erfenissen en giften al liefst vijf generaties lang het financiële welzijn van Britse families op peil houden.

Nu zijn er ook onderzoekers die juist opperen dat we niet zo behoudend met een erfenis omgaan. Enkele maanden geleden besteedden we nog aandacht aan een Deens rapport, dat aantoont dat de spaarrekeningen van Denen de eerste jaren na een erfenis er minder goed voorstaan dan voorafgaand aan het overlijden van familie. Onderzoeker Martinello spreekt over ‘slack saving efforts and increasing consumption’. Recent Amerikaans onderzoek suggereert dat we de helft van het geld dat we erven weer uitgeven. Hoe behoudend spaar jij?