Ongebruikelijke prikkels van buitenaf, die je echt afleiden, blijken prima geheugensteuntjes voor een actielijst. Zoals bijvoorbeeld kattenfoto's. Vreemd misschien, maar wetenschappelijk bewezen.

Als je probeert meer geld te sparen of een lening af te lossen, is een zorgvuldig doordacht plan een prima methode om je persoonlijke financiële positie te verbeteren. Maar dat kost tijd en de details ben je makkelijk vergeten. Het is moeilijk om je aan deze strategie te houden.

Er is ook geen perfecte manier om een langetermijnplan te onthouden, ook al gaat het om geld. Herinneringen vervagen en tegenwoordig richten we ons het liefst alleen op het hier en nu.

Uit onderzoek door Todd Rogers van de Harvard University en Katherine Milkman van de University van Pennsylvania blijkt echter dat bepaalde geheugensteuntjes beter werken dan andere. Soms wel zo effectief, dat ons geheugen met 32% verbetert.

Afstemmen van de juiste prikkels

Bijzondere prikkels van buitenaf, die onderdeel uitmaken van taken waar we aan herinnerd moeten worden, blijken te helpen. Wat voor prikkels dat precies zijn, komt in hun onderzoeksopzet terug.

Tijdens een test vroegen de onderzoekers mensen of ze aan een specifiek goed doel geld zouden willen doneren. Als ze dit wilden, dan moesten ze bij het verlaten van de kamer een paperclip pakken en deze meenemen. Om ze hieraan te herinneren werden sommige deelnemers verteld dat er op het bureau naast de paperclips ook een olifantje stond.

‘Olifantengeheugen’

Van degenen die wilden doneren en van het olifantje gehoord hadden, herinnerde bijna driekwart van de proefpersonen dat ze bij het verlaten van de kamer een paperclip mee moesten nemen. Van de groep die ook wilde doneren maar niets wist van het olifantje, nam ruim minder dan de helft (42%) een paperclip mee.

“Prikkels van buitenaf die je nog maar zelden eerder tegengekomen bent”, stellen Rogers en Milkman, “werken beter als geheugensteuntje voor het activeren van associatief geheugen dan de bekendere prikkels. Volgens de onderzoekers komt dit omdat uniekere prikkels nagenoeg met niets anders in verband gebracht kunnen worden, zodra je ze opmerkt.

Bij andere experimenten die Rogers en Milkman in verschillende situaties beoordeelden, bleek eveneens dat ongebruikelijke prikkels heel nuttige geheugensteuntjes kunnen zijn. Zelfs in vergelijking met memo’s en aantekeningen.

Nieuwe verbanden leggen

Bij een ander onderzoek waaraan Milkman refereert, werden waardecoupons gebruikt. Hieruit bleek dat maar 17% van de mensen eraan dacht om de waardecoupon van één dollar de daaropvolgende donderdag bij een café te verzilveren. Echter steeg dit percentage naar 24%, toen op dezelfde coupon deze boodschap vergezeld was met een foto van een buitenaards wezen bij de kassa. Het personeel had dit vreemd uitgedoste wezen op de specifieke dag ook in de winkel neergezet.

“Deze bijzondere, secundaire prikkel was voor iedereen zichtbaar en diende alleen maar als geheugensteuntje om de coupon te gebruiken”, staat in het onderzoeksrapport geschreven. “De twee testsituaties verschilden slechts in de vraag of proefpersonen de verstopte ‘buitenaards wezen-prikkel’ in verband zouden brengen met het doel de coupon in te wisselen”, zo schrijven de auteurs.

“Terwijl schriftelijke geheugensteuntjes soms zeer effectief kunnen zijn in een omgeving met vele prikkels die vechten om aandacht, kunnen dit soort ezelsbruggetjes effectiever zijn.”

De ‘knuffelige’ verbinding

Andere secundaire prikkels zoals knuffelbeesten, werden eveneens met succes door Rogers en Milkman bij onderzoeken ingezet. Daarin weerklinkt ook het idee dat het vormen van mentale beelden of foto's nuttiger voor het geheugen kunnen zijn dan geschreven geheugensteuntjes.

Ook de conclusie van een Japans onderzoek is dat mensen zich beter concentreren na het bekijken van foto's van kittens of andere vertederende dieren.

Dus misschien kunnen bijvoorbeeld ook al die leuke online foto’s van katten goed voor ons inzetbaar zijn. Het lijkt erop dat alles wat zich onderscheidt van zijn omgeving, op de juiste plaats en het juiste tijdstip aangeboden, kan helpen om goede voornemens om te zetten in daden.

Onze financiën

We kunnen ons goed voorstellen dat dit ook ten goede komt bij het beheren van geld. Om dit extra kracht bij te zetten, refereren we naar aan een willekeurig voorbeeld waaruit blijkt dat we weliswaar goed zijn in het opschrijven van financiële geheugensteuntjes, maar ze zeker niet altijd opvolgen.

Denk aan geheugensteuntjes voor de vervaldata van rekeningen: die kunnen we op de computer of ons mobieltje zetten of als Post-IT op de koelkast plakken. Wij mensen vergeten echter nog steeds vaak deze geheugensteuntjes op het juiste moment op te volgen, misschien omdat we door zoveel andere dingen in ons leven afgeleid worden.

Vaak lijkt de ene gedachte de andere gewoon te verdringen. Dus waarom niet in plaats daarvan proberen een aantal ongebruikelijke geheugensteuntjes aan elkaar te knopen, zoals Milkman en Rogers voorstellen?